Zadanie ma charakter indywidualny. Rozwiązanie zawiera wyłącznie wskazówki do sformułowania własnej odpowiedzi.

Rozwiązanie 1:

Alternatywne scenariusze wojny wg. Witolda Orłowskiego:

• Zdobycie przez państwa centralne Paryża, co niekoniecznie doprowadziłoby do ich zwycięstwa, możliwe było kontynuowanie walk na Zachód od stolicy Francji.
• Wcześniejsze rozpoczęcie nieograniczonej wojny podwodnej. Skutkiem tego byłoby zbudowanie floty niszczycieli przez Wielką Brytanię oraz wcześniejsze dołączenie USA do konfliktu, co mogłoby nie zakończyć się dla państw centralnych dobrze.
• Brak bitwy pod Verdun. Według tej koncepcji Orłowski twierdził, że Niemcy byliby w stanie pokonać Francję, jednak nie przełamaliby blokady brytyjskiej. Dominacja Niemiec na kontynencie doprowadziłaby do powołania kolejnej koalicji antyniemieckiej.

Rozwiązanie 2:

Zgodnie z scenariuszami Orłowskiego różnice były w wykonywaniu danego działania przez państwa centralne lepiej, szybciej lub w ogóle zaniechanie go. Pierwszy z nich dotyczy zwycięstwa niemieckiego w bitwie pod Marną w 1914 r. Wówczas jego zdaniem Niemcy zdobyliby Paryż, ale niekoniecznie zwyciężyli w wojnie, ponieważ wciąż pozostaliby Brytyjczycy oraz zachodnia część Francji. Drugi ze scenariuszy odnosi się do wcześniejszego rozpoczęcia nieograniczonej wojny podwodnej. To mogłoby nie tylko doprowadzić do silniejszego uderzenia w brytyjską gospodarkę, ale również silniejszego postawienia na wojnę morską, a także wcześniejszego dołączenia Stanów Zjednoczonych do konfliktu, co byłoby dla Niemców niekorzystne. Trzeci scenariusz odnosi się braku bitwy pod Verdun. Orłowski twierdził, że byłoby to korzystne dla Niemiec, bo pozwoliłoby pokonać Francje i zdominować kontynentalną część Europy. Na niej, jednak stworzyłaby się koalicja pozostałych państw zaniepokojonych siłą II Rzeszy, którą kierowałaby Wielka Brytania pozostająca poza wpływami Niemiec.

Zadanie ma charakter indywidualny. Rozwiązanie zawiera wyłącznie wskazówki do sformułowania własnej odpowiedzi.

Rozwiązanie 1:

Zgodnie z koncepcjami Orłowskiego oraz jego przekonywaniem największe szanse na powodzenie państw centralnych miała ostatnia z wersji wydarzeń. Ona miała zakończyć się pokonaniem Francji, która posiadała większość armii lądowych ententy. Po takim zwycięstwie byłyby szanse na zmuszenie Wielkiej Brytanii do pertraktacji pokojowych.

Rozwiązanie 2:

Nadzieje na zwycięstwo Niemiec dawała pierwsza koncepcja. Moim zdaniem zdobycie Paryża przez Niemców złamałoby ducha Francuzów i zmusiło ich władze do pertraktacji pokojowych. To Francuzi mieli najsilniejsze wojsko lądowe w entencie, więc zmuszenie ich do pokoju dałoby państwom centralnym duże szanse na ostateczny sukces w konflikcie. 

Rozwiązanie 1:

Przyczyny wybuchu I wojny światowej

• Rywalizacja mocarstw europejskich o kolonie.
• Imperialistyczna polityka Niemiec, które dążyły do zdobycia jak największej liczby kolonii i panowania w Europie. Rozbudowywały w tym celu na szeroką skalę armię i flotę (Niemcy - państwem militarystycznym). Działanie to budziło sprzeciw Wielkiej Brytanii.
• Walka mocarstw o przewagę i wyścig zbrojeń w Europie.
• Chęć odzyskania przez Francję Alzacji i Lotaryngii utraconych w 1871 r..
• Napięta sytuacja na Bałkanach. Na Półwyspie ścierały się ze sobą sprzeczne interesy Rosji i Austro-Węgier.

Bezpośrednia przyczyna wybuchu I wojny światowej

• Zamach w Sarajewie na następcę tronu Austro - Węgier, arcyksięcia Franciszka Ferdynanda (28 czerwca 1914 r.).

Rozwiązanie 2:

Przyczyny wybuchu I wojny światowej:

1) Aspekt polityczny

• powstanie bloków polityczno-militarnych – trójprzymierza i trójporozumienia; 
• wzrost antagonizmów między mocarstwami na arenie międzynarodowej, np.:
  • rywalizacja o dominację na świecie;
  • walka mocarstw o wpływy na Bliskim Wschodzie zasobnym w ropę naftową; 
  • rywalizacja o wpływy na Półwyspie Bałkańskim – “kocioł bałkański”, aneksja Bośni i Hercegowiny przez Austrię w 1908 r., dwie wojny bałkańskie (1912-1913 r., 1913 r.); 
  • wyścig kolonialny, np. kryzys marokański z lat 1905-1906 i w 1911 r.
  • rosnące aspiracje niepodległościowe kolonii;

• zachwianie zasadą zachowania równowagi sił na świecie; 
• spory terytorialne, np.:
  • dążenia Francji do zwrotu Alzacji i Lotaryngii zagarniętych przez Niemcy w 1871 r.; 
  • rywalizacja między Rosją a Austro-Węgrami na Bałkanach i w basenie Morza Czarnego; 

• upadek znaczenia związków dynastycznych na rzecz funkcjonowania sojuszy polityczno-wojskowych, np.:
  • cesarz niemiecki Wilhelm II i caryca Aleksandra Fiodorowna byli kuzynami; 
  • władca Wielkiej Brytanii Edward VII był wujem cesarza niemieckiego. 

2) Aspekt militarny

• wyścig zbrojeń – militarna rywalizacja, która miała na celu skonstruowanie oraz wyprodukowanie jak najbardziej skutecznych rodzajów wyposażenia dla sił zbrojnych; 
• marynarka wojenna Wielkiej Brytanii znalazła konkurencję w postaci floty II Rzeszy; 
• państwa europejskie przygotowały wojenne plany operacyjne, najważniejszym z nich był niemiecki plan Schlieffena;
• wojskowi dążyli do wypróbowania zmodernizowanych armii w boju. 

3) Aspekt gospodarczo-ekonomiczny

• dynamiczny rozwój nowoczesnych gałęzi przemysłu w Niemczech; 
• sukcesy niemieckich koncernów, które niepokoiły brytyjskich producentów;
• spadek znaczenia gospodarki brytyjskiej w II połowie XIX w.;
• wzrost znaczenia USA w gospodarce międzynarodowej.

4) Aspekt ideologiczny

• rozwój nacjonalizmu (przekonanie, że naród jest najważniejszą wartością);
• rozwój militaryzmu (oparcie potencjału państwa na posiadaniu stałej, silnej i licznej armii);
• rozwój imperializmu (działania zmierzające do rozszerzenia wpływów politycznych, militarnych, gospodarczych i kulturowych mocarstw na obszary do nich nienależące).

5) Aspekt społeczny

• dążenia uciśnionych narodów do posiadania niepodległego państwa; 
• konflikty etniczne na obszarze Bałkan;
• na przełomie XIX i XX w. interes narodowy był związany z prowadzeniem działań zbrojnych; 
• społeczeństwa miały liczne oczekiwania wobec władców; ci mogli je zaspokoić, prowadząc zwycięskie konflikty.

Bezpośrednią przyczyną wybuchu I wojny światowej był zamach na Franciszka Ferdynanda Habsburga w Sarajewie (28 czerwca 1914 r.). Jak do tego doszło?

Rozwiązanie 1:

Walki na froncie zachodnim podczas I wojny światowej:

Na początku sierpnia 1914 r. armia niemiecka przystąpiła do ofensywy wedle planu wojny błyskawicznej sformułowanej przez Alfreda von Schlieffena. Plan zakładał obejście przez terytorium Belgii francuskich umocnień na granicy z Niemcami. Po zajęciu Belgii Niemcy przypuścili atak na tereny francuskie. 

Ofensywa niemiecka została zatrzymana pod wpływem klęski zadanej przez siły francusko - belgijskie w bitwie nad rzeką Marną stoczonej na początku września 1914 r. Wojska alianckie zatrzymały marsz Niemców na Paryż. 

Niemiecka koncepcja wojny błyskawicznej nie sprawdziła się. Pod koniec 1914 r. walka przybrała charakter wojny pozycyjnej. Polegała na rozmieszczeniu oddziałów armii wzdłuż linii frontu. Po obydwu stronach rozbudowywano system umocnień składający się z bunkrów, okopów i zasieków z drutu kolczastego. 

W ciągu trwania wojny obydwie strony podejmowały próby przełamania frontu, które nie przynosiły żadnego rezultatu. W 1915 r. Niemcy po raz pierwszy użyli gazów bojowych w czasie bitwy pod Ypres.  W 1916 r. została stoczona jedna z najkrwawszych bitew I wojny światowej - bitwa pod Verdun, podczas której zginęło ok. 700 tys. żołnierzy. W tym samym roku doszło do największej bitwy I wojny bitwy nad rzeką Sommą, w czasie której po raz pierwszy użyto czołgów. 

Walki po obu stronach opierały się na wykorzystywaniu gazów bojowych oraz sił powietrznych, które prowadziły działalność zwiadowczą oraz bombardowały siły nieprzyjaciela. 

Przełom na froncie zachodnim miał nastąpić po podpisaniu przez Niemców pokoju brzeskiego. Zamknięcie działań na froncie wschodnim umożliwiało przerzucenie odpowiednich sił do przełamania frontu na Zachodzie. Pod koniec marca 1918 r. ruszyła ofensywa niemiecka, której celem stało się zdobycie Paryża. Natarcie niemieckie zostało powstrzymane w czasie drugiej bitwy nad rzeką Marną.  Wspierane przez siły amerykańskie wojska ententy zmusiły Niemców do odwrotu. 

Rozwiązanie 2:

• Wykonując plan Schliffena, Niemcy zaatakowały Francję przez terytorium neutralnej Belgii. Pomimo początkowych sukcesów niemiecka ofensywa została powstrzymana w bitwie nad Marną (5-9 września 1914). Fakt ten uważa się za początek zmiany strategicznej na froncie zachodnim - koniec niemieckiej wojny błyskawicznej i początek wojny pozycyjnej.
• W 1915 roku Niemcy użyły w bitwie pod Ypres gazów bojowych oraz miotaczy ognia. 
• Przez cały rok 1916 trwały ciężkie walki o Verdun (najkrwawsza bitwa I wojny światowej). Szczególną rolę w walkach o Verdun odegrał francuski gen. Philippe Pétain.
• W ramach manewru odciążającego Verdun, wojska Ententy podjęły w lipcu 1916 roku ofensywę nad rzeką Sommą. W czasie walk Anglicy użyli po raz pierwszy czołgów, które w liczbie 49 miały ułatwić przełamanie niemieckich pozycji. 
• W kwietniu 1917 roku Stany Zjednoczone wypowiedziały wojnę Niemcom (zatopienie przez Niemców parowca Lusitania, na pokładzie którego znajdowało się wielu Amerykanów). Rozpoczął się przerzut zza Atlantyku olbrzymiej liczby wojska i sprzętu głównie na tereny Francji.
• Po zakończeniu wojny z Rosją (w marcu 1918 roku) Niemcy podjęły kontrofensywę na froncie zachodnim. Doszło do drugiej bitwy nad Marną (lipiec 1918 rok), Ententa przejęła inicjatywę na froncie zachodnim i zaczęła stopniowo odzyskiwać utracone tereny.
• Liczne klęski niemieckich wojsk spowodowały bunt marynarzy niemieckich w Kolonii oraz masowe wystąpienia rewolucyjne w Berlinie, które doprowadziły do abdykacji cesarza Wilhelma II.
• 11 listopada 1918 roku w lasku Compiègne nieopodal Paryża nastąpiła kapitulacja wojsk niemieckich, która zakończyła I wojnę światową.

Rozwiązanie 1:

Zmiany, jakie dokonały się w Rosji w czasie Wielkiej Wojny:

• Obalenie caratu i wprowadzenie dyktatury proletariatu.
• Zamordowanie cara Mikołaja II i jego rodziny.
• Przejęcie władzy przez bolszewików, na czele których stał Włodzimierz Lenin.
• Wprowadzenie komunizmu wojennego w państwie rosyjskim.
• Wybuch wojny domowej pomiędzy zwolennikami dawnego reżimu a bolszewikami.
• Wycofanie się Rosji ze zmagań I wojny światowej na mocy traktatu brzeskiego.
• Utworzenie Rad Delegatów Robotniczych i Żołnierskich oraz Rady Komisarzy Ludowych.
• Przemianowanie nazwy państwa z Cesarstwa Rosyjskiego na Rosyjską Federacyjną Socjalistyczną Republikę Sowiecką. 

Rozwiązanie 2:

W Rosji w trakcie I wojny światowej wybuchła rewolucja, która sprawiła, że kraj stanął w ogniu. To i następstwo jakim były rządy komunistów było największą stratą jakie państwo mogło ponieść. Poniosła, jednak również straty terytorialne zgodnie z traktatem brzeskim utraciła:

• Królestwo Polski,
• Litwę,
• Łotwę,
• Estonię,
• Zachodnią Białoruś,
• Finlandię.

Rozwiązanie 1:

Wpływ przemian politycznych w Rosji na przebieg i wynik wojny:

Rewolucje przeprowadzone w Rosji przyczyniły się do wycofania kraju z wojny i zawarcia traktatu w Brześciu, na mocy którego zamknięto front wschodni i umożliwiono siłom państw centralnych na przerzucenie swoich żołnierzy do Europy Zachodniej, w celu przełamania frontu zachodniego. Ponadto postanowienia wpłynęły również na sytuację polityczną wielu narodów zamieszkujących terytoria rosyjskie. Strona sowiecka uznała prawo narodów Europy Wschodniej do niepodległości. Na terenach kontrolowanych przez stronę Niemiecką miały powstać podporządkowane im państwa m.in. Litwa, Białoruś i Ukraina. 

Rozwiązanie 2:

Wybuch rewolucji w Rosji - rewolucja doprowadziła do upadku cara Mikołaja II, pogłębienia się kryzysu, kolejnej rewolucji i przejęcia władzy przez bolszewików, którzy 3 marca 1918 roku podpisali pokój w Brześciu Litewskim. Rosja wycofała się z wojny i poniosła straty terytorialne. Zakończyło to zmagania I wojny światowej na froncie wschodnim.

Rozwiązanie 1:

Losy Legionów Polskich w czasie I wojny światowej (1914 - 1918)

W czasie I wojny światowej Legiony Polskie walczyły po stronie państw centralnych. Podstawę kadrową Legionów Polskich stanowiła Pierwsza Kompania Kadrowa (będąca pododdziałem polskich żołnierzy zorganizowanych przez Józefa Piłsudskiego w Krakowie), członkowie Związku Strzeleckiego oraz młodzież skupiona w Towarzystwie Gimnastycznym "Sokół". We wrześniu 1914 roku za zgodą dowództwa wojsk austriacko-węgierskich powstały dwa legiony: Wschodni i Zachodni. Po ich reorganizacji w latach 1915-1917 Legiony składały się już z trzech brygad: słynną I i III Brygadą dowodził Józef Piłsudski, a II - gen. Józef Haller. W latach 1914 - 1916 oddziały polskie walczyły pod Nowym Korczynem, Laskami, Limanową, Kostiuchnówką i Rokitnem.

W okresie walk powstał słynny "Marsz I Brygady" - "My Pierwsza Brygada/ Strzelecka gromada/ Na stos rzuciliśmy/ Swój życia los/ na stos, na stos, na stos".

W 1917 r. niekorzystny dla państw centralnych przebieg wojny sprawił, że Piłsudski zmienił swoje koncepcje polityczne. Uznał, że dalsza walka przeciwko entencie nie służy polskim interesom. W lipcu 1917 r. Piłsudski wywołał kryzys przysięgowy: polecił żołnierzom Legionów odmówić złożenia przysięgi. Ryzykował życie, ponieważ Niemcy mogli go rozstrzelać. 

I i III Brygada Legionów zostały rozwiązane, a Piłsudskiego oskarżono o bunt i osadzono w więzieniu w Magdeburgu. 

Jedynie II Brygada dowodzona przez gen. Hallera, pozostała wierna państwom centralnym aż do 1918 r. 

Należy podkreślić, że żołnierze Legionów Polskich walczyli na frontach I wojny światowej zaciekle, nie załamywali się kiedy zabrakło oficera, czy dowódcy. Legioniści trwali na posterunku do końca. Czyn Legionów wywarł ogromny wpływ na sprawę Polski podczas I wojny światowej.

Rozwiązanie 2:

Działania wojskowe Legionów Polskich:

• 6 sierpnia 1914 r. Pierwsza Kompania Kadrowa przekroczyła granicę Królestwa Polskiego, aby wzniecić tam antyrosyjskie powstanie. Miejscowa ludność nie poparła jednak planów Piłsudskiego. Akcja zakończyła się niepowodzeniem.
• 1. Pułk Piechoty (przekształcony później w I Brygadę Legionów Polskich) brał udział w bitwie pod Laskami ((23-26 X 1914 r.).
• Żołnierze I Brygady Legionów Polskich (pod dowództwem Józefa Piłsudskiego) walczyli pod Krzywopłotami (16 – 19 XI 1914 r.), Łówczówkiem, Konarami i Raśną. W okresie ofensywy Brusiłowa - I Brygada - toczyła ciężkie walki obronne pod Kostiuchnówką. Latem 1916 r. została wycofana z frontu, aby od września 1916 r., wchodząc w skład Polskiego Korpusu Posiłkowego, stać się podstawą do organizacji Wojska Polskiego.
• II Brygada Legionów Polskich brała udział w walkach w Karpatach i na Bukowinie. Walczyła również na Wołyniu. W lipcu 1917 r., po kryzysie przysięgowym  II Brygada Legionów - została oddana pod dowództwo austro-węgierskie.
• III Brygada Legionów Polskich - przeszła chrzest bojowy w bitwie pod Jastkowem niedaleko Lublina, następnie brała udział w walkach pościgowych na Lubelszczyźnie. Aż do jesieni 1916 r. żołnierze III Brygady walczyli na froncie wołyńskim (m.in. w bitwie pod Kostiuchnówką). Na skutek kryzysu przysięgowego - III Brygada została rozwiązana. Jej żołnierze zostali internowani, bądź wcieleni do armii austro-węgierskiej.

Rozwiązanie 1:

Czynniki, które zdecydowały o klęsce państw centralnych w I wojnie światowej:

- Włączenie się Stanów Zjednoczonych do zmagań wojennych po stronie ententy. 

- Pogłębiający się kryzys gospodarczy w Niemczech i Austro - Węgier wynikający z finansowania wojska. 

- Braki odpowiedniego zaopatrzenia w żywność i surowce dla armii państw centralnych.

- W państwach centralnych narastała niechęć wobec władz i uczestnictwa w wojnie. Wynikała ona z klęski głodu i braku zaopatrzenia w towary codziennego użytku.

- Wybuchy lokalnych strajków wymierzonych przeciwko uczestnictwu Niemiec w walkach na frontach I wojny światowej. 

- W Austro- Węgrzech narastały ruchy narodowowyzwoleńcze, które zmierzały do uzyskania niepodległości.

- Klęska armii niemieckiej w czasie drugiej bitwy nad Marną. 

- Wybuch rewolucji listopadowej w Niemczech, która przyczyniła się do abdykacji cesarza Wilhelma II. 

Rozwiązanie 2:

Przyczyny klęski państw centralnych:

• Załamanie militarne państw centralnych.
• Walka na dwóch frontach (wschodnim i zachodnim).
• Przystąpienie Stanów Zjednoczonych do wojny. Alianci zyskali sojusznika dysponującego ogromnym przemysłem, zasobami surowcowymi, żywnością, sprzętem wojennym oraz ludźmi.
• Wybuch rewolucji w Niemczech. 9 listopada 1918 r. w Berlinie doszło do buntu robotników i żołnierzy. Cesarz Wilhelm II abdykował i uciekł do Holandii. Niemcy ogłoszono republiką.
• Zrujnowana gospodarka państw centralnych (głód, epidemie).
• Brak rekrutów oraz postępujące wypieranie Niemców z terytorium Francji.
• Postępujący rozpad Austro - Węgier, narody zamieszkujące monarchię Habsburgów coraz głośniej domagały się niepodległości.

Rozwiązanie 1:

Kroki, jakie podejmowali władcy państw zaborczych, by pozyskać przychylność Polaków:

• Niemcy i Austro - Węgry

W czasie wojny Niemcy starali się zatrzeć swoje złe wrażenie oraz pozyskać Polaków do swojej armii poprzez m.in. wznowienie działalności uniwersytetu i politechniki w Warszawie, przywrócenie funkcjonowania samorządu. W 1916 r. dwaj cesarze niemiecki i austriacki wydali akt 5 listopada, w którym zapowiadano powstanie samodzielnego państwa polskiego z dziedzicznym monarchą i ustrojem konstytucyjnym. W dokumencie nie określono granic nowego państwa, lecz zawarto postulat współtworzenia polskiej armii wraz z obydwoma cesarzami. Na drodze do realizacji postanowień aktu 5 listopada w 1917 r. utworzono Tymczasową Radę Stanu, która we wrześniu tego samego roku została przemianowana w Radę Regencyjną. Jej zadaniem było sprawowanie rządów do czasu wyboru monarchy.

• Rosja

W odpowiedzi na ruch władców państw centralnych w grudniu 1916 r. car Mikołaj II wydał rozkaz, w którym zapowiedział utworzenie państwa polskiego na ziemiach trzech zaborów. Po wybuchu rewolucji w Rosji nowe władze potwierdziły prawo Polaków do samostanowienia z podkreśleniem powiązania armii polskiej z Rosją. W 1918 r. na mocy traktatu brzeskiego władze rosyjskie uznały prawo narodów zamieszkujących Rosję do samostanowienia. 

Rozwiązanie 2:

Na początku I wojny światowej władze państw zaborczych nie były zainteresowane podejmowaniem sprawy niepodległości Polski. Ich działalność ograniczyła się wówczas jedynie do wydawania odezw. Niemcy akcentowali przede wszystkim niechęć Polaków do Rosji, wspominali ucisk władz carskich oraz ich politykę rusyfikacyjną. Z kolei Rosjanie wskazywali na wspólny słowiański rodowód i przywoływali niechlubną rolę Niemiec w dziejach państwowości polskiej .

Sytuację zmieniło ukształtowanie frontu wschodniego. Zaborcy zdali sobie wówczas sprawę, że postawa Polaków będzie miała duży wpływ na wynik walk. 

Obie strony konfliktu w sierpniu 1914 r. wydały odezwy do Polaków:

• Odezwa do Polaków naczelnego dowództwa niemieckiego i austro-węgierskich armii wschodnich (sierpień 1914 r.);
• Odezwa głównodowodzącego armii rosyjskiej, wielkiego księcia Mikołaja Mikołajewicza (sierpień 1914 r.)

Zaborcy kusili Polaków niepodległością (dowództwo niemieckie i austro-węgierskie) albo zjednoczeniem polskich ziem pod berłem cara (dowódca armii rosyjskiej). Były to puste obietnice.

Dopiero Akt 5 listopada 1916 roku wywołał zainteresowanie państw zachodnich sprawą polską. Alianci zaniepokojeni perspektywą wzmocnienia militarnego państw centralnych - wywarli presję na władzach Rosji. W jej wyniku, car Mikołaj II Romanow w rozkazie do wojska zadeklarował powstanie wolnej Polski powiązanej unią z Rosją (25 grudnia 1916 roku).