Przemiany polityczne w Polsce w latach 1953-1956:

• początkowe (po śmierci Stalina) zaostrzenie represji, np. internowanie prymasa Wyszyńskiego, nadal skazywano przeciwników politycznych na karę śmierci, 
• Bierut zrezygnował z urzędu premiera, stanowisko przejął po nim Józef Cyrankiewicz, 
• zlikwidowano Komisję Specjalną do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym, 
• Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego przekształcono w Komitet ds. Bezpieczeństwa Publicznego, 
• zwierzchnik MBP Stanisław Radkiewicz został odsunięty na boczny tor, 
• wypuszczono w grudniu 1954 r. na wolność Władysława Gomułkę, 
• rozpoczął się proces odchodzenia od rządów jednostki na rzecz władzy kolegialnej, 
• postępujący rozpad w środowisku partii rządzącej - podział na puławian i natolińczyków,
• trudności ekonomiczne wywołane nieudolną polityką PZPR, 
• wybór Władysława Gomułki na I sekretarza PZPR i zapowiedź realizacji polskiej drogi do socjalizmu, 
• unormowanie warunków stacjonowania wojsk sowieckich w Polsce, 
• opuszczenie państwa przez sowieckich "doradców" wojskowych, 
• unormowanie kwestii związanych z rozliczeniami finansowymi między Polską a ZSRS, 
• zwolnienie prymasa Wyszyńskiego i innych więźniów politycznych (ok. 6 tys. osób), 
• zrezygnowano z kolektywizacji rolnictwa, 
• utworzono Służbę Bezpieczeństwa, 
• Katowicom przywrócono oryginalną nazwę, 
• zreformowano centralny system zarządzania gospodarką.

Przemiany społeczne w latach 1953-1956:

• wydanie zgody na publikację powieści sensacyjnej "Zły" napisanej przez Leopolda Tyrmanda i "Poematu dla dorosłych" Adama Ważyka,
• zorganizowanie wystawy "Arsenał", 
• wzrost popularności prądów artystycznych i literackich, ale także mody i muzyki z Zachodu, 
• osłabienie cenzury, 
• organizowanie demonstracji ulicznych, np. w Poznaniu, jako wyraz niezadowolenia społeczeństwa z sytuacji politycznej i ekonomicznej w państwie, 
• reaktywowano zlikwidowany po II wojnie światowej Związek Harcerstwa Polskiego, 
• zmniejszono terror, 
• złagodzono dyskurs wobec Kościoła katolickiego, 
• władze wsparły produkcję artykułów spożywczych.

Odwilż to pojęcie oznaczające złagodzenie represyjnej polityki władz komunistycznych. Nazwa pochodzi od powieści Ilji Erenburga opublikowanej w 1954 r. pod tytułem "Odwilż". 

Przykłady odwilży:

• wygłoszenie referatu "O kulcie jednostki i jego następstwach" przez pierwszego sekretarza KPZR Nikitę Chruszczowa, 
• osłabła cenzura i represje,
• bardziej swobodnie rozwijała się kultura, 
• PZPR zliberalizowała kurs,
• zrezygnowano z popierania socrealizmu w sztuce,
• w ramach amnestii wypuszczono wielu więźniów politycznych,
• doprowadzono do porozumienia z prymasem Polski Stefanem Wyszyńskim, którego zwolniono z internowania,
• Polakom umożliwiono na powrót z terenów ZSRS oraz sowieckich łagrów,
• Katowicom przywrócono oryginalną nazwę (wcześniej - Stalinogród), 
• zezwolono na rozwiązanie większości spółdzielni produkcyjnych, zaprzestano procesu przymusowej kolektywizacji rolnictwa,
• złagodzono dyskurs wobec Kościoła katolickiego,
• władze wsparły produkcję artykułów spożywczych,
• zreformowano centralny system zarządzania gospodarką,
• zreformowano aparat bezpieczeństwa - UB przemianowano na SB (Służbę Bezpieczeństwa).

Podczas trwania odwilży w Polsce władza początkowo złagodziła kurs wobec Kościoła katolickiego. W październiku 1956 r. zezwolono na uwolnienie z aresztu prymasa Stefana Wyszyńskiego, zaś w grudniu - przywrócono możliwość nauczania religii w szkołach i uchylono wyrok wydany na biskupa kieleckiego Czesława Kaczmarka. Kościół odzyskał kontrolę nad prasą katolicką, w tym nad "Tygodnikiem Powszechnym". Ocieplenie państwo-Kościół, nie trwało jednak długo. Ochłodzenie nastąpiło już w połowie 1957 roku, kiedy prymas Wyszyński podjął przygotowania do obchodów "1000-lecia chrztu Polski". Władze w odpowiedzi podjęły uchwałę sejmową o państwowych obchodach "Tysiąclecia Państwa Polskiego." Miano eksponować tradycje polskiej państwowości i uczcić rocznicę budową tysiąca nowych szkół (hasło: "Tysiąc szkół na Tysiąclecie"). Już we wrześniu 1961 r. ponownie zabroniono nauki religii w szkołach, odmawiano zgody na budowę nowych kościołów, powoływano kleryków do wojska, utrudniano organizowanie pielgrzymek oraz religijnych uroczystości.