1) Przykładowa ocena:

Polsce nie groziła interwencja wojsk Układu Warszawskiego w grudniu 1981 r., ponieważ (przykładowe argumenty):

• ewentualna interwencja mogła spowodować olbrzymie koszty polityczne i finansowe dla ZSRS (np. zerwanie przez USA kontaktów handlowych z ZSRS), 
• interwencja w PRL była ostatecznością dla ZSRS, 
• sowieckie kręgi decyzyjne zdawały sobie sprawę, że skala oporu w Polsce jest ogromna i uwikłanie się w te sprawy, będzie dla ZSRS problematyczne i pociągnie za sobą wiele ofiar (Sowieci byli zaangażowaniu w wojnę w Afganistanie), 
• stan wojenny był "mniejszym złem", 
• na Moskwę intensywnie naciskali zarówno Ronald Regan jak i Jan Paweł II, 
• wśród teoretycznych sojuszników w układzie nie było całkowitej jedności co do interwencji.

2) Potencjalne konsekwencje interwencji sił Układu Warszawskiego to np.:

• znaczny opór społeczny ze strony Polaków, 
• wiele ofiar, 
• konieczność rozproszenia sił przez ZSRS (w tym czasie trwał konflikt w Afganistanie),
• skomplikowanie położenia ZSRS na arenie międzynarodowej (wzrost napięć na linii ZSRS-USA). 

Do narodzin opozycji politycznej w PRL doszło w latach 60. XX wieku. Wówczas zaczęły tworzyć się pierwsze zalążki organizacji opozycyjnych. Wywodziły się one po części z dawnych członków PZPR, którzy widzieli potrzebę przeprowadzenia reform ekonomicznych i politycznych, ale w ramach istniejącego systemu. 

Jednakże to wydarzenia w II połowie lat 70. wpłynęły na intensywniejsze tworzenie się opozycji. Wynikało to ze zmiany w konstytucji polegające na uznaniu PZPR za przewodnią siłę polityczną w Polsce. Do ustawy zasadniczej dodano także fragmenty o umacnianiu przyjaźni i współpracy z ZSRR. Oba fragmenty wywołały protesty środowisk opozycyjnych i Kościoła. Ponadto doszło do strajków w 1976 roku. Z pomocą represjonowanym nadeszli działacze opozycji - Kuroń, Lipski, Lityński. Utworzyli oni w 1976 r. Komitet Obrony Robotników. KOR składał się z ludzi o zróżnicowanych poglądach i dlatego wśród jego działaczy doszło do sporów. Doprowadziło to do powstania nowych ośrodków opozycyjnych. W 1977 r. powołano Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela z Andrzejem Czumą i Leszkiem Moczulskim na czele. Ten ostatni w 1979 r. utworzył Konfederację Polski Niepodległej. Na Górnym Śląsku Kazimierz Świtoń założył Wolne Związki Zawodowe. Ten sam pomysł realizowali na Wybrzeżu np. Andrzej Gwiazda. Aleksander Hall w Gdańsku powołał Ruch Młodej Polski. 

Ekipa Edwarda Gierka obejmując władzę postawiła sobie dwa główne cele w zakresie gospodarki:

• podniesienie stopy życiowej polskiego społeczeństwa (dobrobyt), 
• modernizacja i unowocześnienie polskiej gospodarki.

W 1971 r. zorganizowano VI Zjazd PZPR pod hasłem: "Aby Polska rosła w siłę, a ludziom żyło się dostatniej". Zakładano, że w ciągu 5-lat dochód państwa wzrośnie o 18%. Realizując te założenia ekipa Gierka zaciągnęła ogromne kredyty w zachodnich bankach komercyjnych z przeznaczeniem na zakup licencji mających unowocześnić polską gospodarkę i budowę nowych zakładów przemysłowych. Zyski ze sprzedaży wyprodukowanych towarów zamierzano przeznaczyć na spłatę zadłużenia. W sumie zakupiono 377 licencji (np. na Coca Colę, Malboro, Fiata 126 p, sztucery myśliwskie i autobusy niskopodłogowe). Jerzy Olszewski (minister handlu zagranicznego i gospodarki morskiej) mawiał: "Niech się martwią ci, którzy pożyczają, a nie ci, którzy biorą". W konsekwencji większość licencji okazała się przestarzała lub nieprzystająca do polskich warunków. Wrósł co prawda import, jednak eksport nie przynosił oczekiwanych zysków. Wysokie oprocentowanie kredytów spowodowało wzrost zadłużenia Polski. 

W dekadzie rządów Edwarda Gierka zrealizowano kilka większych inwestycji gospodarczych: m.in. budowę Huty Katowice, Portu Północnego w Gdańsku, Elektrowni w Bełchatowie. Zwiększono nakłady na budownictwo mieszkaniowe. To wówczas powstawały wielkie osiedla mieszkalne z wielkiej płyty.

Mocne strony sytuacji gospodarczej pod rządami Gierka:

• dążenie do odbudowy "drugiej Polski", 
• celem polityki było podniesienie stopy życiowej polskiego społeczeństwa i zadbanie o jego dobrobyt, 
• chęć unowocześnienia i modernizacji Polski, 
• pozyskane fundusze inwestowano w przemysł samochodowy i budownictwo, 
• budowano gigantyczne przedsiębiorstwa, m.in. kopalnię węgla w Bełchatowie, i na Bogdance, Hutę "Katowice",
• oddano trasę szybkiego ruchu Warszawa-Katowice, do dziś zwana potocznie "gierkówką"’,
• podniesiono płace, renty,
• uruchomiono masową produkcję samochodu, który miał być samochodem rodzinnym dla przeciętnego Polaka, czyli Fiat 126p, zwany maluchem,
• pojawiły się towary trudno dostępne, np. tekstylia,
• rozpoczęto produkcję napoju o nazwie Coca-Cola uznawanego w czasach stalinowskich za symbol imperializmu USA,
• działała sieć sklepów, czyli tzw. Pewex, w których za zachodnie waluty można było kupić zagraniczne artykuły. 

Słabe strony sytuacji gospodarczej pod rządami Gierka:

• Gierek i jego ekipa zaciągając kredyty, zamierzali przeznaczyć je na zakup nowoczesnych technologii zachodnich,
• wyższy standard życia to wynik konsumpcji na kredyt, 
• Polska szybko znalazła się w pułapce kredytowej - zadłużenie przekroczyło 8 mld dolarów, a władze nie miały pieniędzy na spłatę odsetek (fakt ten utrzymywano w tajemnicy przed społeczeństwem),
• w połowie lat 70. XX w. dało się zauważyć początki kryzysu gospodarczego,
• problem stanowiło też tzw. ukryte bezrobocie, czyli zatrudnianie większej ilości pracowników, niż było to konieczne. Prowadziło to do demoralizacji pracowników, stąd słynne powiedzenie: "Czy się stoi, czy się leży, dwa tysiące się należy", 
• niewydolność socjalistycznej gospodarki - produkowane towary były marnej jakości i z trudem znajdowały nabywców, 
• na szeroką skalę rozkradano materiały, które początkowo zamierzano wykorzystać do realizacji nowych inwestycji,
• polscy urzędnicy nie byli odpowiednio wykwalifikowani do działań na rynkach zachodnich, prowadziło to do korupcji oraz zakupu niepotrzebnych oraz niedochodowych licencji.  

Edward Gierek, źródło zdjęcia: Wikimedia Commons. 

Przyczyny strajków, które wybuchły latem 1980 r.:

• podwyżka cen mięsa i wędlin, wprowadzone przez ekipę rządzącą Edwarda Gierka, 
• zapaść gospodarcza kraju, 
• kolejki w sklepach, 
• brak towarów na półkach, 
• powszechnie niezadowolenie społeczne z sytuacji ekonomicznej i politycznej, 
• podniesienie cen mięsa i wędlin w zakładowych kioskach spożywczych i stołówkach, 
• pogarszające się warunki życia Polaków, 
• dławienie wolności słowa, 
• wystąpienia robotników w zakładach pracy, 
• coraz odważniejsza krytyka władz komunistycznych. 

Skutki strajków, które wybuchły latem 1980 r.:

• fala strajków w różnych regionach Polski, 
• ustąpienie Edwarda Gierka ze stanowiska I sekretarza,
• mianowanie Stanisława Kani na I sekretarza KC PZPR
• powstanie NSZZ "Solidarność",
• powołanie Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego, 
• spisanie 21 postulatów MKS, 
• powstanie "Solidarności" i jej masowy charakter zapoczątkował dekadę przełomowych zmian w historii, które doprowadziły do upadku komunizmu. 

Strajkujący w Stoczni im. Lenina w Gdańsku w sierpniu 1980 r., źródło zdjęcia: www.dzieje.pl

W nocy z 12 na 13 grudnia 1981 r. nowy przywódca PRL – generał Wojciech Jaruzelski ogłosił wprowadzenie stanu wojennego. Władzę w kraju objęli wyżsi dowódcy wojskowi skupieni w Wojskowej Radzie Ocalenia Narodowego (WRON). To posunięcie było niezgodne z konstytucją PRL, ponieważ trwała wówczas sesja sejmu i to on sprawował najwyższą władzę w państwie.

Na ulice polskich miast wyjechały czołgi i opancerzone transportery. Funkcjonariusze MO i SB aresztowali ok. 5 tys. działaczy „Solidarności” oraz osób rzekomo zagrażających bezpieczeństwu państwa. Na terenie Polski rozlokowano 70 tys. żołnierzy z bronią i ciężkim sprzętem oraz 30 tys. milicjantów. Wprowadzono liczne obostrzenia (np. godzinę milicyjną, zakazano działalności części organizacji społecznych).

Wojciech Jaruzelski przygotowujący się do odczytania przemówienia informującego o wprowadzeniu stanu wojennego, źródło zdjęcia: Wikimedia Commons.