1) Źródła prawa, do których odwoływał się traktat zjednoczeniowy z 12 września 1990 r.:

• Karta Narodów Zjednoczonych, 
• zapisy konferencji dwa plus cztery - Traktatu o ostatecznym uregulowaniu w odniesieniu do Niemiec.

2) Szczególnie ważnym zapisem traktatu dla Polski był punkt 3 w artykule 1, który dotyczył tego, że zjednoczone Niemcy nie będę miały żadnych roszczeń terytorialnych wobec innych państw oraz artykuł 2 dotyczący dążeń pokojowych w stosunkach międzynarodowych. 

Modele prowadzenia transformacji ustrojowych:

- droga pokojowa, tzn. prowadzenie rozmów między opozycją a władzą komunistyczną,

- droga militarna, tzn. przewrót wojskowo-polityczny.

Polska

• 6 II - 5 IV 1989 r. - obrady Okrągłego Stołu, 
• 4 VI 1989 r. - częściowo wolne wybory, w których wystartowali przedstawiciele opozycji, 
• IX 1989 r. - utworzenie niekomunistycznego rządu Tadeusza Mazowieckiego. 

Czechosłowacja 

• Wybuch aksamitnej rewolucji, która doprowadziła do obalenia systemu komunistycznego oraz elit sprawujących władzę. Doszło do transformacji ustrojowej. Prezydentem został Vaclav Havel, 
• 8 VI 1990 r. - przeprowadzono wolne wybory.

Węgry:

• 13 VI 1989 r. - rozpoczęto obrady trójkątnego stołu, które zaowocowały wolnymi wyborami i uchwaleniem nowej konstytucji,
• Zwolniono więźniów politycznych i rozpoczęto wprowadzanie reform gospodarczych.

NRD 

• Wiosną 1989 r. rozpoczęła się masowa emigracja obywateli do RFN,
• Społeczeństwo swoje niezadowolenie wyrażało w czasie licznych demonstracji, w których domagano się reform oraz demokratyzacji życia politycznego,
• 18 X 1989 r. - Erich Honecker ustąpił ze stanowiska sekretarza generalnego SED,
• 9 XI 1989 r. - przystąpiono do demontażu muru berlińskiego.

Bułgaria 

• Od XI - XII 1989 r. organizowano masowe demonstracje,
• I 1990 r. - zmieniono konstytucję,
• VI 1990 r. - przeprowadzono wolne wybory, w których zwyciężyli postkomuniści.

Rumunia

• Rumunia nie uniknęła rozlewu krwi w czasie Jesieni Ludów. W XII 1989 r. rozpoczęły się demonstracje przeciwko rządom Nicolae Ceaușescu,
• Manifestacje przerodziły się w krwawe walki z policją polityczną. Wojsko przeszło na stronę demonstrantów,
• Po błyskawicznym procesie Ceaușescu wraz z żoną zostali rozstrzelani,
• Władzę w państwie przejął Front Ocalenia Narodowego.

System komunistyczny upadł również w Jugosławii i Albanii.

Aksamitna rewolucja to określenie na wydarzenia mające miejsce w Czechosłowacji w 1989 roku. Ich skutkiem było  zlikwidowanie demokracji ludowej i rozpoczęcie transformacji ustrojowej, która sprawiła, że Czechosłowacja wstąpiła na drogę demokracji parlamentarnej. Do przemian ustrojowych w Czechosłowacji doszło na drodze pokojowej, bez rozlewu krwi. Aby podkreślić pokojowość pochodów i manifestacji, demonstranci próbowali wręczać milicjantom kwiaty. Pod wpływem ciągłych demonstracji antykomunistycznych ukształtowało się Forum Obywatelskie w Czechach i Społeczeństwo Przeciwko Przemocy na Słowacji. Kierownictwo Komunistycznej Partii Czechosłowacji podało się do dymisji. Premier Ladislav Adamec zapowiedział powstanie nowego rządu z udziałem przedstawicieli sił demokratycznych. 

Demonstranci na Rynku Starego Miasta w Pradze w 1989 r., źródło: Wikimedia Commons. 

Kwestia zjednoczenia państw niemieckich (RFN i NRD) powróciła do polityki Republiki Federalnej Niemiec w związku z upadkiem bloku państw komunistycznych. Na fali przemian doszło w październiku 1989 r. do demonstracji w Berlinie Wschodnim. Wkrótce upadł mur berliński, a kanclerz Helmut Kohl ogłosił plan zjednoczenia. 1 lipca 1990 r. zawarto układ o unii walutowej, gospodarczej i socjalnej między krajami niemieckimi. 12 września 1990 r. w Moskwie na konferencji 2+4 (mocarstwa zachodnie, ZSRR i kraje niemieckie) uregulowano sprawy zagraniczne i kształt granic nowego państwa niemieckiego. Ostatecznie 20 września 1990 r. podpisano traktat zjednoczeniowy pomiędzy RFN a NRD. Landy NRD w dniu 3 października 1990 r. przystąpiły do RFN. 

Znaczenie przemian politycznych w NRD dla kształtu współczesnej Europy: 

• powstanie jednego państwa niemieckiego, które szybko zaczęło wywierać znaczny wpływ na pozycję Europy i tworzenie się Unii Europejskiej, 
• rozpoczęcie wieloletniego procesu ujednolicenia podzielonych przez cztery dekady Niemiec, 
• konieczność przebudowy gospodarki oraz stosunków społecznych dotychczas panujących w NRD (znaczne wyzwanie dla RFN), 
• liczne problemy ekonomiczne i konieczność inwestowania wielkich sum pieniędzy we wschodnie landy, 
• konieczność uregulowania przez Niemcy relacji międzynarodowych z państwami sąsiadującymi i innymi.