Adam Mickiewicz w "Konradzie Wallenrodzie" wykazuje się sporą wiedzą z okresu średniowiecza. W swojej powieści poetyckiej wykorzystuje następujące wydarzenia:

• sprowadzenie Krzyżaków do Polski w 1226 r.: "Sto lat minęło jak Zakon krzyżowy / We krwi pogaństwa północnego brodził; / Już Prusak szyję uchylił w okowy / Lub ziemię oddał, a z duszą uchodził";
• chrzest Litwy w 1387 r.: "Po jednej stronie błyszczą świątyń szczyty / I szumią lasy, pomieszkania bogów";
• powołanie Mistrza Zakonu Krzyżackiego Konrada von Wallenrode w 1391 r.: "Wezwawszy Ducha Świętego uradzą, / Na czyich piersiach wielki krzyż zawieszą / I w czyje ręce wielki miecz oddadzą";
• proces wypierania Maurów (Arabów) z Półwyspu Iberyjskiego oraz zdobycie Granady w 1492 r.: "Już w gruzach leżą Maurów posady, / Naród ich dźwiga żelaza, / Bronią się jeszcze twierdze Grenady, / Ale w Grenadzie zaraza";
• panowanie muzułmańskiego władcy Almanzora na przełomie X i XI w.: "Broni się jeszcze z wież Alpuhary / Almanzor z garstką rycerzy".

Bohaterowie:

Elementy kolorytu lokalnego i charakterystyczne cechy opisywanych czasów:

• wierzenia (pogaństwo i chrześcijaństwo): "Po jednej stronie błyszczą świątyń szczyty / I szumią lasy, pomieszkania bogów"; "Po drugiej stronie, na pagórku wbity / Krzyż, godło Niemców, czoło kryje w niebie";
• ubiór: "W kołpakach rysich, w niedźwiedziej odzieży, / Z łukiem na plecach, z dłonią pełną grotów"; "Po drugiej stronie w szyszaku i zbroi, / Niemiec na koniu nieruchomy stoi";
• zwyczaje, obrzędy (wybór Mistrza Zakonu): "Z Maryjenburskiej wieży zadzwoniono, / Działa zagrzmiały, w bębny uderzono; / Dzień uroczysty w krzyżowym Zakonie; / Zewsząd komtury do stolicy śpieszą";
• rzeczywistość opisana przez Mickiewicza jest podzielona na świat pogański i chrześcijański.

Na bezstronność narratora ma wpływ:

• jego trzecioosobowy typ i fakt, że narrator nie ujawnia się w teście;
• brak słownictwa nacechowanego emocjonalnie;
• wykorzystanie mowy niezależnej.

Przykładowe rozwiązanie:

Adam Mickiewicz tematem swojej powieści poetyckiej uczynił walki krzyżacko-litewskie, aby odwrócić uwagę cenzorów od właściwego przesłania utworu. Polska wówczas była pod zaborami, a głównym celem nie tylko poetów było odzyskanie niepodległości. "Konrad Wallenrod", z pozoru niezwiązany z aktualną sytuacją polityczną, mógł być odczytywany jako przyzwolenie na podjęcie wszystkich możliwych środków, nawet podstępu, by odzyskać wolność.

Przykładowe rozwiązanie

Adam Mickiewicz, odwołując się w "Balladzie Alpuhara" do hiszpańskiej rekonkwisty, przywołał wydarzenia, które rozgrywały się sto lat później niż wątek krzyżacko-litewski. Poecie nie chodziło o to, by przedstawić wydarzenia w porządku chronologicznym, ale by oddać konkretne treści, a dokładniej - Mickiewicz stworzył krótki zarys dziejów imperialnego państwa. W "Balladzie Alpuhara" Wallenrod opowiada o potyczkach Hiszpanów z Maurami i o podstępie Almanzora, wskutek którego Hiszpanie (wbrew Historycznym faktom) nie zdobyli Granady. Tę historię można odczytywać jako zapowiedź losów imperialnych narodów (np. Rosji), które wcześniej czy później może opanować zaraza (niedosłownie rozumiana).

Przykładowe rozwiązanie:

Wątek konfliktu pogańsko-chrześcijańskiego nie tylko stanowi istotne tło dla rozgrywających się wydarzeń, ale także ukazuje wewnętrzne rozdarcie głównego bohatera, który przecież urodził się w pogańskiej Litwie, ale był chrześcijaninem. Konrad Wallenrod odebrał gruntowne chrześcijańskie wychowanie wraz z całym ceremoniałem rycerskim, a z drugiej strony pamiętał pogańską ojczyznę i urzekały go opowieści Wajdeloty. Rodzi to dylemat: w jaki sposób chrześcijanin, wyznający miłosierdzie, łagodność, cnotę i przebaczenie ma pogodzić określone ideały moralne z nieuczciwą, ale konieczną walką w obronie narodu (podstęp), która będzie skutkowała śmiercią kilku tysięcy osób? Wybór takiego sposobu walki godzi także w etos rycerski, który zawierał dyrektywę otwartej, jawnej konfrontacji z przeciwnikiem.

Przykładowe rozwiązanie:

Adam Mickiewicz pod płaszczem historii przemycił wątki narodowowyzwoleńcze. Poeta dał w tym utworze przyzwolenie na nieczystą walkę, na używanie podstępu. Nie może się to oczywiście obejść bez konsekwencji, jednak kwestia odzyskania niepodległości przysłania dylematy moralne jednostki i wymaga podporządkowania wszystkich działań właśnie tej jednej sprawie. Mickiewicz jednak stara się usprawiedliwić niegodziwy czyn, wkładając w usta Halbana słowa: "Wolnym rycerzom, powiadał, wolno wybierać oręże / I na polu otwartym bić się równymi siłami; / Tyś niewolnik: jedyna broń niewolników jest zdrada". Sam Wallenrod stał się dla Polaków wzorem i inspiracją do działania, do walki w obronie kraju. W noc wybuchu powstania listopadowego (29/30.11.1830) jeden z powstańców powiedział: "Słowo stało się ciałem, a Wallenrod - Belwederem", co dowodzi tego, jak mocno w ludzkiej świadomości utrwalone było przesłania powieści poetyckiej.

Przykładowe rozwiązanie:

"Konrada Wallenroda" można uznać za powieść historyczną, ponieważ:

• wskazuje na to podtytuł: "Konrad Wallenrod, powieść historyczna z dziejów litewskich i pruskich";
• Mickiewicz potwierdza swoją wiedzę historyczną przypisami;
• autor nie tylko wykorzystuje konkretne wydarzenia historyczne, ale także oddaje lokalny koloryt (wierzenia, zwyczaje);
• obok bohaterów historycznych występują bohaterowie fikcyjni;
• utwór jest próbą wskazania sensu procesu dziejowego (historiozofia). 

Przykładowe rozwiązanie:

Korzyści z czytania powieści historycznych:

• w atrakcyjny sposób pozwalają poszerzyć wiedzę z historii;
• w przeciwieństwie do opracowań naukowych powieści historyczne lepiej oddają lokalny koloryt i atmosferę epoki.