Zadanie 1

Znaczenia oraz łączliwość podanych leksemów:

język polski

język angielski

 

mgła:

  • unosząca się nisko nad ziemią masa drobinek wody, widoczna w postaci gęstego obłoku;
  • unoszące się w powietrzu skupisko drobinek jakiejś substancji;
  • coś, co otacza jakieś wydarzenia, myśli lub uczucia, czyniąc je tajemniczymi i niezbyt zrozumiałymi.

Rzeczownik mgła wykazuje dużą łączliwość, np. biała, błękitna, czarna, mleczna, różowa, sina, siwa, szara; jasna; brudna, ciemna, matowa, mroczna; lekka, rzadka; ciężka, gęsta, gęstniejąca; lepka, mokra, wilgotna; chłodna, mroźna, zimna; jesienna, listopadowa, nocna, poranna, ranna, wieczorna; górska, londyńska mgłamgła i burza, mgła i ciemności, mgła i deszcz, mgła i dym, mgła i mróz, mgła i opady, mgła i wiatr, mgła i wilgoć; mgła kłębi się, leży, rozciąga się, snuje się, unosi się, utrzymuje się, wisi, zalega; podnosi się, powstaje, zgęstniała; opada, rozwiała się, rzednie, ustępuje; okrywa coś, przesłania coś, spowija coś; ogranicza widoczność, uniemożliwia coś, utrudnia coś.

fog:

  • mgła,
  • zamglenie.

Łączliwość: to fog 'otumaniać, zaciemniać', thick fog 'gęsta mgła', dense fog 'gęsta mgła'.

las:

  • rozległy teren porośnięty dość gęsto drzewami, na którym rosną określone gatunki roślin i żyją w stanie dzikim zwierzęta;
  • wielka liczba obiektów, wyróżniających się na tle jakiegoś pejzażu lub wypełniających całe pole widzenia obserwatora;
  • duża liczba lub ilość czegoś, co utrudnia orientację i właściwe postępowanie.

Rzeczownik las wykazuje dużą łączliwość, np. brzozowy, bukowy, cedrowy, dębowy, jodłowy, sosnowy, świerkowy; iglasty, liściasty, mieszany; dziewiczy, równikowy, tropikalny las; las anten, domów, dźwigów, głów, kolumn, kominów, krzyży, ludzi, rąk, słupów, sztandarów, wież; las kłopotów, problemów.

forest:

  • las, 
  • bór,
  • knieja,
  • puszcza.

Łączliwość: to forest 'zalesiać', forested 'zadrzewiony'.

bór:

  • duży, gęsty i stary las porośnięty głównie drzewami iglastymi.

Rzeczownik bór wykazuje mniejszą łączliwość, np. jodłowy, mieszany, sosnowy, świerkowy; bagienny, ciemny, czarny, głuchy, olbrzymi, rozległy, stary bór; chodzić po borze; polować, rosnąć, zabłądzić, zgubić się w borze.

forest

puszcza:

  • rozległy, pierwotny, nieprzeobrażony przez człowieka las występujący głównie w krajach o klimacie umiarkowanym.

Rzeczownik puszcza cechuje się mniejszą łączliwością, np. dawna, dziewicza, głucha, królewska, nieprzebyta, pierwotna, piękna, prastara, wielka puszcza; na skraju puszczy, w sercu puszczy; puszcza porasta coś, znajduje się gdzieś.

wilderness:

  • puszcza,
  • pustkowe,
  • bezdroża,
  • dzicz,
  • uroczysko.

knieja:

  • rozległy i gęsty las, w którym żyją zwierzęta.

Rzeczownik knieja cechuje się małą łączliwością: dzika, gęsta, leśna knieja.

forest

matecznik:

  • trudno dostępne miejsce, w którym dzikie zwierzęta znajdują dobre warunki do życia;
  • miejsce, z którego jakieś osoby lub zjawiska pochodzą i w którym mają lub miały wyjątkowo korzystne warunki rozwoju;
  • miejsce, w którym uprawia się rośliny przeznaczone do rozmnażania;
  • komórka pszczelego plastra, w której rozwija się pszczela matka.

Rzeczownik matecznik wykazuje małą łączliwość: matecznik łosi, niedźwiedzi, saren; matecznik polskości, socjalistów, terroryzmu.

backwoods:

  • tereny porośnięte lasem
  • puszcza, głęboka prowincja.

ostęp:

  • trudno dostępne miejsce, w którym dzikie zwierzęta znajdują dobre warunki do życia.

Rzeczownik ostęp cechuje się małą łączliwością: białowieskie, bieszczadzkie...; górskie, leśne, skalne; dzikie ostępy; zapuszczać się w ostępy.

---

zagajnik:

  • niewielki las, gaj; zarośla.

Rzeczownik zagajnik cechuje się małą łączliwością: dębowy, sosnowy zagajnik; mały, gęsty zagajnik.

copse:

  • zagajnik,
  • młodniak.

gaj:

  • niewielki las, w którym zazwyczaj rosną drzewa jednego gatunku.

Rzeczownik gaj wykazuje niedużą łączliwość: brzozowy, dębowy, oliwny, palmowy, pomarańczowy, (...); zielony, malowniczy gaj; gaj kwitnie, leży gdzieś, szumi, rośnie, zieleni się.

grove.

Łączliwość: willow grove 'wierzbina', beech grove 'buczyna'.

młodniak:

  • młody las, w którym drzewa mają do około 20 lat.

Rzeczownik młodniak wykazuje małą łączliwość: gęsty; sosnowy młodniak.

copse

stado:

  • grupa żyjących wspólnie zwierząt jednego gatunku;
  • grupa osób budząca swoim zachowaniem niechęć mówiącego;
  • zbór podobnych obiektów występujących blisko siebie.

Rzeczownik stado w pierwszym z podanych znaczeń cechuje się dużą łączliwością, np. krowie, owcze, wilcze; stłoczone; duże, liczne, małe, ogromne, olbrzymie, spore, wielkie stado; przewodnik, członek, przywódca; liczebność, struktura, wielkość stada;hodować, pędzić, pilnować, powiększyć/powiększać, przepędzać, wybić/wybijać, wypasać, zaganiać; obserwować stado. 

herd:

  • stado,
  • trzoda,
  • tabun.

Łączliwość: to herd 'zagonić, zapędzić', herding 'owczy pęd', herded 'zgromadzony, stłoczony', herd instinct 'instynkt stadny'.

 

Różnice w leksyce wpisującej się w pole semantyczne lasu, także zjawisk atmosferycznych (mgła) i świata zwierząt (stado) wynikają najpewniej z rzeczywistości pozajęzykowej, w jakiej dawniej kształtował się zasób leksykalny języka polskiego i angielskiego. Dobitnym przykładem jest obfitość wyrazów nazywających różne rodzaje obszarów porośniętych drzewami (gaj, knieja, zagajnik, itp). W języku angielskim nie wszystkie polskie słowa mają swoje odpowiedniki. Jest to spowodowane faktem, że obszar dawnej słowiańszczyzny był porośnięty nieprzebraną puszczą. Przodkowie, którzy osiedlali się na tych terenach, dostrzegali różne rodzaje lasów i różnicowali je, nazywając w konkretny sposób. Stąd w języku współczesnych Polaków taka mnogość leksemów i ich duża łączliwość w porównaniu z językiem angielskim.


Zadanie 2

O rodzaju gramatycznym czasowników zaimków i przymiotników w podanych zdaniach decydują rzeczowniki. Co ciekawe, szereg rzeczowników w rodzaju niemęskoosobowym wymaga czasownika w rodzaju niemęskoosobowym, jednak jeżeli w grupie rzeczowników pojawi się jeden w rodzaju męskim (poeta), wówczas wpływa on na rodzaj pozostałych elementów w zdaniu: nawet jeśli dziewczynki kotki występują w rodzaju niemęskoosobowym, to obecność rzeczownika poeta sprawia, że czasownik przymiotnik i zaimek pojawią się w rodzaju męskoosobowym. Taka zależność świadczy o patriarchalnym obrazie rzeczywistości utrwalonym w języku.


Zadanie 3

W zdaniu: "Największym grzechem ucznia jest lenistwo" został zawarty stereotypowy, językowy obraz ucznia, któremu nie chce się pracować, cechuje go lenistwo i brak zaangażowania.


Zadanie 4

Znaczenia słów:

- ziemia odziedziczona po ojcu;
- kraj, w którym żyją lub żyli czyiś przodkowie.

- niegrzeczny i prostacki stosunek do kogoś;
- ludzie zachowujący się niegrzecznie i prostacko;
- dawniej używane określenie osób należących do niższej kasy społecznej.

- nieduże naczynie szklane, zwykle o walcowatym kształcie, z nakrętką, przeznaczone do przechowywania różnych rzeczy, zwłaszcza jedzenia;
- zawartość słoika - naczynia;
- osoba mieszkająca i pracująca lub studiująca w dużym mieście, ale mająca rodzinę na wsi lub w małej miejscowości, w której spędza czas wolny od pracy albo nauki.

Spośród trzech podanych wyrazów za kulturem można uznać leksem ojcowizna, ponieważ tylko on posiada bogate znaczenie i jest świadectwem samoidentyfikacji Polaków, dla których ojczyzna stała jest prawdziwą wartością. Pozostałe wyrazy chamstwo słoik nie przenoszą tak wielu informacji na planie treści: chamstwo to postawa, antywartość, zaś słoik w sekundarnym znaczeniu (odnoszącym się do człowieka) można uznać za neosemantyzm.