Neologizmy z tekstu:
Neologizmy podkreślają indywidualny charakter wypowiedzi osoby mówiącej. Uwypuklają oryginalny, jednostkowy sposób widzenia świata przez narratora. Ponadto upodabniają tekst Białoszewskiego do mowy potocznej, swoją formą nawiązują także do gwar środowiskowych czy regionalizmów (np. "ćmawość).
Przykłady użycia języka kolokwialnego:
W tekście Białoszewskiego elementy języka kolokwialnego są elementem stylizacji na mowę potoczną. Proste, eliptyczne konstrukcje odwołują się do codziennych rozmów, mających na celu krótką wymianę informacji ("- ale nigdy jeszcze tak nie było / - nigdy"; "- no no"). Składają się także na autentyzm monologu wewnętrznego osoby mówiącej, która relacjonuje przebieg swojego dnia, opisując m.in. prozaiczne czynności ("Leżę, palę, otwieram").
We tekstach występuje porządek asocjacyjny, ponieważ ciąg narracji opiera się na skojarzeniach. Osoba mówiąca płynnie przechodzi z jednego tematu do drugiego, rozwijając swoją wypowiedź w oparciu o indywidualny tok myślowy. Potwierdzają to m.in. następujące fragmenty:
Zapis strumienia świadomości oddaje sposób myślenia osoby mówiącej. Upodabnia wypowiedź do swobodnego toku myślowego, który opiera się na licznych skojarzeniach oraz cechuje się naturalną chaotycznością. Dodatkowo taka forma narracji eksponuje subiektywność, indywidualność podmiotu. W ten sposób test zyskuje intymny charakter, przez co autor niewątpliwie nawiązuje do konwencji pamiętnika lub dziennika.
W tekście Białoszewskiego narrator nawiązuje do biblijnego aktu stworzenia w momencie obserwowania wieczornego nieba. Ciąg asocjacji związanych z przestrzenią doprowadził osobę mówiącą do egzystencjalnych refleksji nad światem oraz życiem. Aluzja biblijna może sugerować, iż w utworze świat postrzegany jest jako niezwykły twór, który został zaprojektowany przez wyższą istotę - Boga. W ten sposób autor zwrócił uwagę na niezwykły wymiar codzienności doświadczanej przez osobę mówiącą.
tytuł fragmentu: Topola
czas przedstawienia: sierpień; dzień, prawdopodobnie środek dnia (wskazuje na to opis zaludnionej ulicy: "Ludzie w cienkich strojach idą Kredytową, [...] powiewają na słońcu..."); następnie pora wieczorna ("[...] ja się odkładam na łóżko")
tytuł fragmentu: Mniejsze lato
czas przedstawienia: wrzesień; wczesny ranek ("o świcie...")
tytuł fragmentu: Mała godzinka
czas przedstawienia: nieokreślony miesiąc; pora wieczorna lub popołudniowa ("chmury półwieczorne"; "ćmawość")
W tekście Białoszewskiego osoba mówiąca postrzega rzeczywistość za pomocą różnych zmysłów. Podstawowym narzędziem poznania jest zmysł wzroku ("patrzę", "ćmawość"). W poszczególnych fragmentach narrator przygląda się m.in. ulicy czy niebu, zwraca uwagę na kolory ("niebo pół żółtawe"). Obserwacja rzeczywistości połączona jest także z odczuwaniem temperatury ("Znów ciepło"). Synestezja w wyraźny sposób ujawnia się w tekście pt. Topola, gdzie istotnym elementem jest wiatr. To on wprawia w ruch ubrania oraz włosy ludzi, a także elementy przyrody: "powiewają na słońcu i w cieniu". Dodatkowo wywołuje wrażenia dźwiękowe, które łączą się z naoczną obserwacją: "Szumi, przebiera sobą"; "Patrzę, słucham...".
Elementy synestezji w tekście składają się na sugestywny, przekonujący opis poznawania rzeczywistości przez osobę mówiącą. Powołanie się na różne zmysły podkreśla, iż człowiek doświadcza świata w sposób wieloaspektowy. Taki sposób opisu oddziałuje również na wyobraźnię czytelnika, pogłębiając odbiór poetyckiej wizji.
Przykładowo:
We fragmentach prozy Białoszewskiego zmysłowe postrzeganie świata ukazane jest jako ważny element ludzkiej egzystencji, nierozerwalnie związany z istnieniem. Z tego powodu osoba mówiąca przygląda się rzeczywistości w różnych momentach dnia - może obserwować świat przez okno lub też słuchać jego odgłosów: "Patrzę, słucham, zamykam. Leżę, palę, otwieram". Z tekstów wyłania się także prawda o tym, że człowiek odbiera tylko niektóre elementy rzeczywistości, zauważa jedynie pewien jej wycinek. Jest ona zbyt rozległa, by móc w pełni ją poznać: "Co otworzę balkon, to wpadam w wielki dzień". Osoba mówiąca dostrzega jedynie włosy i koszule - jej punkt widzenia jest więc ograniczony. Odbiór utrudniają złudzenia, subiektywne spostrzeżenia ("- W sztachetkach balkonu odbija się niebo? Nie, a może?"; "Niech nam się zdaje [...]").
Przejawy hedonizmu w tekście:
We fragmentach prozy Białoszewskiego przyjemność odgrywa dużą rolę. Pozytywne uczucia kojarzone są w tekście z energią, działaniem, siłą witalną. Autor wartościuje radość, która staje się siłą sprawczą odpowiedzialną za powstanie świata: "Zaczął robić wszechświat [...]. Nie, to z radości...". Można uznać to za przejaw hedonizmu. Ponadto osoba mówiąca poszukuje przyjemności w codziennym życiu: "Niech nam się zdaje, to też przyjemność".
Przykładowo:
Proza Białoszewskiego ukazuje przede wszystkim świat materialny, jednak autor dostrzega w nim także głębszy, filozoficzny sens. Z jednej strony opisuje bowiem codzienne, prozaiczne czynności, tj. wyglądanie przez okno, spacer, rozmowę. Z drugiej - snuje refleksje na temat absolutu, powstania świata. Poszukiwanie sensu ludzkiej egzystencji, a więc pragnienie duchowe, ściśle łączy się z poznawaniem świata materialnego. Te dwie sfery są ze sobą związane, ponieważ osoba mówiąca dostrzega przejawy cudowności i transcendencji w zwyczajnym życiu.
Indywidualne
Indywidualne