Zadanie 1
Rozwiązanie 1.:
a) W sądzie rejonowym nie musi istnieć wydział rodzinny i nieletnich, ponieważ w art. 12 § 1 ustawodawca wskazał, że "w sądzie rejonowym MOŻNA tworzyć wydziały", a tym samym podkreślił on, że istnieje taka możliwość, ale nie jest to obligatoryjny wymóg.
b) W przekazach medialnych określenia typu: "sąd rodzinny", "sąd pracy" są niczym innym jak określeniami wydziałów danych sądów, czyli "sąd rodzinny" to po prostu wydział rodziny i nieletnich danego sądu.
c) To zadania ma charakter indywidualny. Sam/a musisz je wykonać.
Rozwiązanie 2.:
a)
W sądzie rejonowym nie musi istnieć wydział rodzinny i nieletnich, gdyż w artykule 12. § 1. Ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych wskazano, że w sądzie rejonowym można tworzyć tego typu wydziały. Ustawodawca takim sformułowaniem stwarza więc możliwość powoływania wydziałów rodzinnych i nieletnich, a nie nakazuje tego w sposób obligatoryjny.
b)
Określenia takie, jak 'sąd rodzinny' czy 'sąd pracy' nie odnoszą się do odrębnych kategorii sądów, lecz jedynie do wydziałów poszczególnych sądów.
c)
Zadanie ma charakter indywidualny, ponieważ jego rozwiązanie musi zostać odniesione do sytuacji adekwatnej do swojego miejsca zamieszkania. Dlatego proponowane rozwiązanie może zawierać wyłącznie przykładowe wskazówki pomocne do samodzielnego opracowania odpowiedzi.
Przykładowe wskazówki pomocne do samodzielnego sformułowania odpowiedzi:
-> Przykładowe rozwiązanie dla Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty:
STRUKTURA SĄDU REJONOWEGO DLA KRAKOWA-NOWEJ HUTY:
I Wydział Cywilny
II Wydział Karny
III Wydział Rodzinny i Nieletnich
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Struktura Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty częściowo pokrywa się ze strukturą określoną w przytoczonych przepisach. Podobnie jak wskazano w przytoczonych przepisach, Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty posiada następujące wydziały: cywilny, karny, rodzinny i nieletnich oraz pracy i ubezpieczeń społecznych. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty nie ma jednak wydziałów gospodarczego i ksiąg wieczystych.
Zadanie 2
Rozwiązanie 1.:
Struktura władzy sądowniczej w Polsce:
Władzę sądowniczą w Polsce sprawują sądy. Struktura władzy sądowniczej opiera się na hierarchizacji oraz podziale uprawnień pomiędzy poszczególne sądy, co ma na celu zagwarantowanie porządku. Najniższym szczeblem sądu powszechnego jest sąd rejonowy, od którego wyroków można wnieść apelację do sądu okręgowego. Z kolei od spraw, które w I instancji były rozstrzygane przez sądy okręgowe przysługuje odwołanie do sądu apelacyjnego. Na czele sądów powszechnych oraz wojskowych stoi Sąd Najwyższy, do którego wnoszone są kasacje od wyroków sądów rozstrzygających daną sprawę w II instancji. Z kolei najniższy szczebel w hierarchii sądów wojskowych stanowią wojskowe sądy garnizonowe. Od ich wyroków możliwe jest złożenie apelacji do wojskowych sądów okręgowych.
Z kolei w przypadku sądów administracyjnych niższe w hierarchii organizacyjnej są wojewódzkie sądy administracyjne, od których apelacje składane są do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W Polsce odrębnie funkcjonują jeszcze dwa trybunały: Trybunał Stanu oraz Trybunał Konstytucyjny.
Najważniejsze zadania sądów powszechnych:
- rozpatrywanie spraw z zakresu prawa karnego, cywilnego, ubezpieczeń społecznych, prawa pracy, rodzinnego oraz spraw gospodarczych,
- sprawowanie wymiaru sprawiedliwości w zakresie nienależącym do sądów administracyjnych, sądów wojskowych oraz Sądu Najwyższego,
- wykonywanie "innych zadań z zakresu ochrony prawnej, powierzone w drodze ustaw lub przez wiążące Rzeczpospolitą Polską prawo międzynarodowe lub prawo stanowione przez organizację międzynarodową".
Najważniejsze zadania sądów wojskowych:
- prowadzenie procesów dotyczących żołnierzy,
- możliwość sądzenia osób cywilnych, które dopuściły się określonych czynów (np. szpiegostwa).
Najważniejsze zadania sądów administracyjnych:
- badanie zgodności działań administracyjnych z prawem,
- możliwość uznania za nieważną lub uchylenia decyzji organu administracji publicznej, która została wydana z naruszeniem prawa,
- badanie czy rozporządzenia Rady Ministrów lub zarządzenia ministrów (na podstawie, których wydano orzeczenia budzące kontrowersje) są zgodne z Konstytucją RP.
Rozwiązanie 2.:
-> Sądy powszechne w Polsce dzielą się na:
- Sądy rejonowe, które w I instancji rozpatrują większość spraw trafiających do sądów powszechnych. Sąd rejonowy obejmuje swym zasięgiem jedną lub kilka gmin (aczkolwiek w uzasadnionych przypadkach na obszarze jednej gminy może funkcjonować więcej sądów rejonowych).
- Sądy okręgowe, które rozpatrują odwołania od orzeczeń wydawanych przez sądy rejonowe. Są one zarazem sądami I instancji dla spraw poważniejszych i bardziej złożonych, jak na przykład zabójstwa. Sądy okręgowe działają na terenie, gdzie funkcjonują co najmniej dwa sądy rejonowe.
- Sądy apelacyjne, które rozpatrują odwołania od orzeczeń sądów okręgowych wydanych w I instancji. Sądy apelacyjne działają na obszarze, gdzie funkcjonują co najmniej dwa sądy okręgowe.
Dodatkowo, sądy powszechne dzielą się na wydziały, które rozpatrują różne kategorie spraw, stąd funkcjonują w nich na przykład wydział karny, cywilny, penitencjarny, pracy i ubezpieczeń społecznych czy gospodarczy.
-> Sądy administracyjne składają się w Polsce z:
- Wojewódzkich sądów administracyjnych, które w I instancji rozpatrują większość spraw należących do kompetencji sądów administracyjnych, orzekając na obszarze obejmującym jedno lub kilka województw (kontrolują funkcjonowanie administracji publicznej pod kątem zgodności z prawem, w tym rozpatrują skargi obywateli na decyzje wydane przez organy administracji).
- Naczelnego Sądu Administracyjnego, który rozpatruje skargi na orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych, jak też rozstrzyga spory kompetencyjne między organami jednostek samorządu terytorialnego i między tymi jednostkami a organami administracji rządowej.
Zadanie 3
Rozwiązanie 1.:
Ławnik to członek sądu przysięgłych, w Polsce jest to członek sądu reprezentujący społeczeństwo.
Pełnienie przez ławnika funkcji sędziego społecznego pozwala na wprowadzenie do sądowego organu orzeczniczego nowego spojrzenia, które pozwalałoby na popatrzenie na daną sprawę inaczej niż przez pryzmat samych kodeksów. Ponadto ławnicy posiadają również bogate doświadczenie, które pozwala im na kontrolowanie działań podejmowanych przez sąd.
Sądy, w których występują ławnicy:
- w sądach rozstrzygających sprawy z zakresu prawa cywilnego,
- w sądach rozstrzygających sprawy z zakresu prawa pracy,
- w sądach rozstrzygających sprawy z zakresu prawa rodzinnego (w sprawach o rozwód, separację, ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa oraz rozwiązanie przysposobienia),
- w procesie karnym (w sądach karnych I instancji)
Ławnicy wybierani są do orzekania w sądach okręgowych i rejonowych w I instancji.
Rozwiązanie 2.:
W sądach zasada udziału obywateli w rozpatrywaniu i rozstrzyganiu spraw realizowana jest przede wszystkim poprzez funkcjonowanie ławników sądowych. Ławnicy sądowi są członkami sądu, którzy reprezentują w wymiarze sprawiedliwości czynnik społeczny. Ławnicy są osobami, które mogą brać udział w pracach sądu bez konieczności posiadania specjalistycznego wykształcenia prawniczego. Biorą udział w orzekaniu w sądach okręgowych i w sądach rejonowych I instancji. Dodatkowo, od 2018 roku, ławnicy działają też w Sądzie Najwyższym (wybiera ich wówczas Senat RP na 4-letnią kadencję) - uczestniczą tam w rozpatrywaniu skarg nadzwyczajnych, a także niektórych spraw dyscyplinarnych.
Zadanie 4
Rozwiązanie 1.:
a)
Sądy są niezależne, ponieważ nie podlegają żadnym naciskom oraz żadnym zależnościom z zewnątrz, szczególnie ze strony władzy wykonawczej. Niezawisłość sędziowska polega na tym, że sędzia jest zobowiązany do bezstronnego rozwiązywania sporów. Sędzia musi być niezależny, orzekać zgodnie z własnym sumieniem, wskazaniami wiedzy, doświadczeniem, a co najważniejsze - nakazami prawa.
Zasady dotyczące niezależności sądów i niezawisłości sędziów:
- nieusuwalności z urzędu - sędzia powoływany jest na urząd dożywotnio i nie można go z niego zdjąć (chyba, że orzeczeniem sądu),
- nieprzenoszalność - sędziego nie można przenosić na inne stanowiska lub do innych siedzib sądów. Sędziego można przenieść jedynie za jego zgodą,
- immunitet sędziowski - sędzia (bez wcześniejszej zgody sądu dyscyplinarnego) nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej oraz pozbawiać do wolności,
- zakaz dodatkowego zatrudnienia - sędzia nie może podejmować żadnego dodatkowego zatrudniania, bowiem mogłoby ono wpływać na osłabienie zaufania do jego bezstronności w zakresie orzeczeń wydawanych przez sąd,
- zakaz prowadzenia określonej działalności publicznej - sędzia nie może być członkiem partii politycznej, związku zawodowego, a także prowadzić działalności publicznej, bowiem działania te mogłyby doprowadzić do naruszenia zasady niezależności sądów i niezawisłości sędziów.
b) Przykłady aktywności, która może być przykładem "działalności nie dającej się pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów" to:
- wypowiadanie się sędziów publicznie na tematy związane z polityką, w tym ocenianie rządu, ponieważ sędzia powinien być apolityczny,
- sprawowanie przez jedną osobę funkcji Ministra Sprawiedliwości i sędziego, ponieważ niezgodne z prawem jest łączenie tego rodzaju funkcji w ramach wymiaru sprawiedliwości,
- przynależność sędziego do partii politycznej, a tym samym wykonywanie przez niego funkcji sędziego zgodnie z oczekiwaniami kierownictwa jego partii, ponieważ sędzia powinien być apolityczny.
Rozwiązanie 2.:
a)
Artykuł 178. Konstytucji RP, zatytułowany: Niezawisłość sędziowska, stanowi, że: '1. Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. 2. Sędziom zapewnia się warunki pracy i wynagrodzenie odpowiadające godności urzędu oraz zakresowi ich obowiązków. 3. Sędzia nie może należeć do partii politycznej, związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej nie dającej się pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów'.
Ustępy 2. i 3. przytoczonego artykułu 178. Konstytucji RP wskazują, co musi być praktyczną gwarancją realizacji zasady niezawisłości sędziowskiej. Niezawisłość sędziów wymaga, aby wydawali oni orzeczenia zgodnie ze swoim sumieniem i bezstronnie, w sposób wolny od nacisków zarówno ze strony podmiotów toczących między sobą spór, jak i innych organów władzy państwowej.
Aby sędziowie byli wolni od nacisków, na przykład finansowych, zapewnia się im godne warunki pracy i płacy. Łatwo sobie bowiem wyobrazić, że kiepsko opłacany sędzia byłby na przykład w większym stopniu podatny na propozycje korupcyjne. Dobre wynagrodzenie, jakie otrzymują sędziowie, ma ich odwodzić od tego, aby szukali dodatkowych źródeł dochodu (w tym nielegalnego). Artykuł 178. Konstytucji RP stanowi też, że sędziowie nie mogą należeć do partii politycznych i związków zawodowych, jak też nie mogą prowadzić działalności publicznej, która kolidowałaby z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Reguła ta jest bardzo ważna, ponieważ sędzia związany z konkretnym środowiskiem politycznym lub zawodowym, mógłby w sprawach dotyczących przedstawicieli tych środowisk orzekać na ich korzyść. Aby tego rodzaju konfliktu interesów uniknąć, zakazuje się sędziom związków z partiami politycznymi czy związkami zawodowymi (ewentualnie innymi organizacjami publicznymi).
b)
Przykładami aktywności, która mogłaby nosić znamiona 'działalności publicznej nie dającej się pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów' mogłyby być:
- publicystyka jednoznacznie zaangażowana politycznie i światopoglądowo,
- przynależność do partii politycznej,
- aktywna działalność na rzecz konkretnego związku zawodowego,
- udzielanie porad i pomocy prawnej konkretnym kategoriom oskarżonych lub pokrzywdzonych.
Działania te nie dają się pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów, ponieważ wymagają zaangażowania się na rzecz konkretnych grup obywateli. W przypadku orzekania w sprawach dotyczących przedstawicieli tych grup mogą skutkować oczywistym konfliktem interesów. Sędziowie nie powinni zaś w swojej pracy nikogo faworyzować ani deprecjonować. Ideałem powinno być dla nich bezstronne rozstrzyganie sporów.